STRATEJİK PLANLAMA NEDİR?

İş Planı’nın tanımını ” İş Planı, şirketinizin geçmişini, gelecek için vizyonunuzu ve bu vizyondaki hedeflerinize varmak için uygulayacağınız planları anlatan çok önemli bir stratejik planlama dokümanı (aracı) ve şirketinizin yol haritasıdır” diye yapıyoruz.

Sanırım “stratejik planlamanın” ne olduğunu, neye yaradığını, nasıl yapıldığını da, İş Planı’nın gerekliliğini ve önemini irdelemek açısından yararlı.

Strateji kelimesin aslı Yunanca, “στρατηγία”—stratēgia kelimesinden gelir ve komutanlık sanatı anlamındadır. Bu anlamda baktığımızda, savaştan önce askerlerin en uygun ve avantajlı bir şekilde konumlandırılması demektir.

Taktik kelimesinin aslı da Yunanca “τακτική” –  taktikos kelimesinden gelir ve anlamı, savaş sırasında askerlerin yaptığı manevralardır.

Bu anlamda baktığımız zaman, strateji savaş başlamadan önce yapılan uzun vadeli bir çalışma, taktik ise savaş sırasında hedefe varmak için yapılan hızlı ve kısa dönemli hareketlerdir. Diğer bir deyişle, strateji, pozisyon almak, taktik de hızla uygulanan manevralardır.

Stratejik planlama bir süreçtir, ama başı ve sonu olmayan bir süreç. Sürekli değişen çevre koşulları ve iç gelişmeler stratejik planın sürekli olarak değişen bu şartlara uyum sağlayacak bir şekilde güncellenmesini gerektirecektir. Stratejik plan, yapıldıktan sonra bir kenara atılan ve unutulan bir doküman değil, sürekli izlenerek güncellenmesi gereken araçtır.

İş Modelinin yapıtaşları yerine oturmuş olsa dahi işin karşısına çıkan ve engel yaratan tehditleri ortadan kaldırmak veya olumlu etkileyen fırsatları değerlendirmek için planların sürekli güncellenmesi şarttır.

Planlamanın yapısın şöyle özetleyebiliriz;

Stratejik planlama bir ekip tarafından yapılan bir iştir. Ekibin tüm bireylerinin deneyimleri, görüşleri, bakış açıları bu sürece katkı sağlar ve bunun yanı sıra şirketin ortak zekasını geliştirir, zenginleştirir. Unutmayın ortak zeka, grubun en zeki bireyinden daha zekidir.

Stratejik Planlama yaparken, fırsat veya tehditleri ortaya çıkarabilmek için yanıtlamamız gereken birçok soru vardır ve bu soruların birçoğu İş Modelimizden gelir. Bu soruların yanıtlanabilmesi için sürekli bilgi toplamak ve bu bilgiler doğrultusunda ortaya çıkardığımız yanıt alternatifleri arasından seçim yapmak zorundayız ki bu oldukça zor bir tercihtir.

Bu soruların neler olabileceğini ilgili başlıklar altında ele alırsak ;

MÜŞTERİ :

Kaynaklarımızı ve dikkatimizi yoğunlaştıracağımız hedef pazar ve müşteri segmenti kimdir?
Müşterilerimiz, çözülmesini istediği sorun nedir?
Biz bu sorunu çözebiliyor muyuz?
Müşterimizin satın alma tercihi nedir?
Karşılayabileceğimiz, ancak henüz karşılayamadığımız bir müşteri ihtiyacı var mı?
Hedefimiz olmayan pazar veya müşteri segmenti kimlerdir?

DEĞER ÖNERİSİ (Ürün Veya hizmet) :

Ürün veya hizmetimizin, rakiplerin ürün veya hizmetinden ayıran temel özellikler nelerdir?
Değer önerimiz, müşterimizin satın alma tercihlerini karşılıyor mu?

PAZAR :

Pazarın büyüklüğü nedir?
Pazar segmentleri nelerdir?
Yer aldığımız pazarlardaki payımız nedir?
Pazar payımızı koruyor muyuz, artırıyor muyuz yoksa azalıyor mu?
Büyüme fırsatları hangi pazarlarda?
REKABET:

ÇEVRE:

DİĞER SORULAR:

Bu sorular sadece örnek sorulardır ve şirketin yapısına göre çoğaltılabilir ve değiştirilebilir. Unutulmaması gereken, stratejik planlama bir grup çalışması olduğunda ve sürekli güncellendiğinde yararlı olacaktır.

Stratejik planlama sürecinde herzaman PEST ve SWOT analizlerine öncelik verilmelidir.

strateji2

Yukarıdaki şekilde stratejik planlama, iş planı ve iş modeli ilişkisi açık bir şekilde görülmektedir ki bu konuda oluşan bir çok spekülasyonun yanıtı olabilir.

 

İŞ PLANI 2.BASKI

 

 

 

“Girişimciler İçin Kolay ve Hızlı İş Planı Hazırlama” kitabının genişletilmiş ikinci baskısı Eylül başında kitapçılarda.

SORULARLA İŞ PLANI

İş Planı, yapısı gereği bir çok soruyu yanıtlayan bir dökümandır. Bir süre önce hazırlamış olduğum “İş Planı Kontrol Listesi”, mekanik, yani olması gereken bölümlerin olup olmadığını kontrol edebilmemizi sağlayan bir liste idi. Bu kontrol listesini, İş Planı hazırlarken veya hazırladığımız, yürülükte olan bir İş Planı’nı nasıl kontrol etmemiz gerektiğini, ve bu kontrolu yaparken kendimize hangi soruları sormamız gerektiğini gösteren bir yapıya dönüştürmeyi düşünerek yeni bir kontrol listesi yaptım.

İş Planı, aşağıdaki soruların yanıtlarını verebilmelidir.

1. Sattığımız ürün veya hizmet pazarda başkaları tarafından karşılanmayan bir ihtiyacı karşılıyor mu? Karşılamaya devam edecek mi?

İşimizin başlayabilmesi veya yaşamını devam ettirmesi tamamen pazara, yani tüketici isteklerine bağlıdır. Özellikle değişim hızının son derece yükseldiği zamanımızda ürün veya hizmetin müşteriye getirdiği çözümlerin müşteri tarafından da aynı şekilde algılanıp algılanmadığını veya bu ihtiyacı karşılamaya devam edip etmediğini sürekli olarak kontrol etmek zorundayız. Bunu yapmak için de sürekli müşteri ile ilişki halinde kalarak ürün veya hizmeti sürekli bir şekilde kontrol etmek zorundayız. Aksi halde bir sabah kalktığımızda ürün veya hizmetin artık satılmadığını görmek kaçınılmaz olacaktır. Bu kontrollar sadece ürün veya hizmetle sınırlı kalmamalı, müşterinin malı nasıl satın almayı tercih ettiği (dağıtım kanalları), nasıl ödemeyi arzu ettiği (gelir akışı) vb. iş modelini oluşturan 9 yapı taşını da kapsamalıdır.

Burada bahsettiğimiz yapı, bazı düşünürlerin İş Modeli ve İş Planı arasındaki bu karmaşık ilişkiyi düzgün bir şekilde algılayamamaları nedeniyle sürekli birbirini tamamlayan kavramların, birbiriyle çelişkiliymiş gibi düşünmelerine neden olmaktadır. Aslında her iki kavram da birbirini tamamlayan kavramlardır.

İş Planımızın bu soruyu anlaşılır bir şekilde yanıtlayabilmesi gerekir.

Unutmayın, tüm bu yazı, İş Planının statik bir döküman değil, yaşayan bir döküman olduğunu hatırlatmakla, yani İş Planındaki kavramlar değiştikçe İş Planının güncellenmesi gereğini vurgulayarak devam edecek.

İş Planının yukarıdaki soruya yanıt veremediğini anladığımız veya hissettiğimiz anda, İş Modeli ve İş Planı hızla yeniden gözden geçirilerek, gerekli testler yapılarak güncellenmesi gerekir.

2. Yeni müşterileri nasıl kazanıyoruz, eskilerini nasıl koruyoruz ?

Bu sorunun yanıtı, yukarıdaki soru ile ilişkili olduğu kadar pazarlama planımız ve buna bağlı olarak pazarlama stratejimizle ilişkilidir. Bir işin – şirketin yaşamı müşterilerine bağlıdır. İş Planımı varolan müşterileri nasıl koruyacağımızı, yeni müşterileri nasıl kazanacağımızı açık ve net bir şekilde yanıtlamalı ve bu yanıtların yetersiz olduğunu gördüğümüzde de hemen çözümler bulunarak İş modelimiz ve İş planımız güncellenmelidir.

3. Rakiplerimden farkım nedir ?

Direk veya endirek rakiplerimden, müşterinin beni seçmesine neden olacak farklarım nelerdir ? Bu farkları koruyabiliyormuyum, yoksa rakiplerimle olan farklar azalıyormu ? Yarın ortaya çıkabilecek rakiplerim kimler olabilir, onlara karşı 9 yapıtaşı bazında nasıl üstünlük sağlayabilirim ?

Bu soruların yanıtları, şirketin yaşamını devam ettirebilmesi açısından yaşamsaldır ve İş Planı bu soruların yanıtlarını verebilmelidir.

4. Finansal öngörülerdeki varsayımlar gerçek mi ?

Finansal öngörülerin hazırlanmasında kullandığımız gelir rakamları ne kadar gerçekçi ? Gider rakamları ne kadar gerçekçi ?

Burada yapılan genel hata rakamlara fazla iyimser yaklaşılmasıdır, nedense gelirleri hesaplarken yüksek tutma, giderleri hesaplarken de düşük tutmak gibi bir yaklaşım sergileriz. Aslında mümkün olduğu kadar gerçekçi olmaya özen göstermemiz gerekir ki en önemli konulardan biri olan finansal kısımda yanlış yönlendirmeyelim kendimizi.

Bu bölüm sürekli takibedilerek öngörülerle gerçekleşenler karşılaştırılmalı, farkların gerçek nedenleri bulunarak sapmalar düzeltilmeli, gerekirse hızla öngörüler değiştirilerek nereye doğru gittiğimiz tam olarak anlaşılmalıdır.

Unutmayın, baktığınız yere gidersiniz.

5. Yönetim kadrom ve personel yeterli nitelikte mi ?

Daha işe başlamadıysak birlikte çalışmayı düşündüğümüz kişilerin nitelikleri yeterli mi ? Ekibe uyum sağlayabilecekler mi ? Gittmeyi düşündüğümüz yolda bizimle devam edebilecekler mi?

Eğer halen yürüyen bir işimiz varsa, şimdiye kadar olan birlikteliğimiz yarınki şartlarda da devam edebilecekler mi ? O yeterlilikleri var mı ?

Yarın ekibe hangi görevler ilave edilecek, çalışan sayıları kaça çıkacak ?

Bunları rakamsal olarak finansal öngörülerimize kattık mı?

Yarınki şartlarda acaba herhangi bir konuda yardıma ihtiyaç duyacakmıyız ?

Bunun için danışmanlar kullanmak gerekli mi ?

Bunlar kimler olabilir ?

İş Planımız, bu soruların tamamını yanıtlayabilmelidir.

6. Çıkış planları nelerdir ?

Öncelikle düşünmemiz gereken konulardan biri, kişisel bir çıkış planı var mı ? Eğer yoksa bunu hemen düşünmeye başlamakta yarar var, kişisel çıkış planı her ne kadar İş Planı’nın bir parçası değilse de, İş Planına yön verecek bir parametredir.

Kişisel çıkış planları çok çeşitli kişisel seçeneklere bağlıdır.

50 yaşına gelince işi bırakmak istiyorum.

1 milyon lira biriktirince işi bırakmak istiyorum.

Bu işi çocuklarıma devretmek istiyorum ? (Acaba onlar da bunu istiyor mu ?)

10 milyon ciroya ulaşınca işi bırakmak istiyorum.

Peki bu noktaya gelince ne yapacağız ? İşi olduğu gibi satacak mıyız ? Ortağımıza mı devredeceğiz ? Tasfiye mi edeceğiz ?

Çıkış stratejisi işin yönünü belirleyeceği için bunu daha işi kurarken düşünmek gerekir.

Aslında bunlara daha bir çok soru eklenebilir ancak temel olarak yukarıdaki soruların yanıtlarını içermeyen bir iş planı eksik bir plan olacaktır, yol gösterici olamayacaktır. Böyle olunca da işimize yeteri kadar yaramayacaktır.

Bu soruların yanıtlarındaki en ufak bir değişiklik, tekrar iş planına dönerek onu güncellememizi gereketirir.

Raflarda tozlanacak, gerektiği anda güncellenmeyecek bir iş planı zaman kaybından başka hiç bir şey değildir. İş Planı’nı, tavsiye edildiği, herkes yaptığı için değil kullanmak için yapın.

 

İŞ PLANI ARAŞTIRMASINI YANITLAYANLARA HEDİYE

İş Planı ile ilgili yaptığım küçük bir araştırmanın sorularını yanıtlayanlar arasından  5 kişiye kitabın ikinci baskısından 1 adet, 2 kişiye 2013 – 2014 yılında ücretsiz eğitim hediye edilecektir.

Anket sorularını yanıtlamak için lütfen tıklayın.

Sonuçlar EKİM 2013 başında.

Bol şanslar, teşekkürler…

İŞ PLANI GEREKSİZ”MİŞ” (!)

Son yıllarda girişimciler arasında, sanki “İş Planı” gereksizmiş gibi bir kanı oluşmaya başladı, aslında bu konu bizler tarafından oluşturuldu.

Bizler derken, girişimcilerin heyecanından, deneyimsizliğinden yararlanmak isteyen, ben yaptım oldu ile yola çıkan, genç girişimcilere yol göstermek yerine kendini öne çıkartmaya çalışan bir grup tarafından. Bu sadece Türkiyede değil tüm dünyada böyle.

Sanırım bunu tetikleyen en önemli ögelerden biri de, tam anlayıp, özümlenmeden okunan “lean startup” konusundaki yazı ve görüşler. “Lean startup”, kısıtlı zamanı ve hızla değişen çevreyi ön plana çıkartarak öncelikle “İş Modeliénin oluşturulmasını ve doğru modele ulaşana kadar müşterinin ve müşteri isteklerinin ön plana alınması öngörür, ki bu çok doğrudur.

Zaten olması gerekende, önce “İş Modeli”nin hazırlanması ve arkasından da “İş Planı”nın hazırlanmasıdır. Ancak işe başlarken, en azından yapılabilirliği görmek için de bir fizibilite çlışması, ve düşündüğümüz modeli kağıda döktükten sonra bunu yapıp yapamayacağımızı görmek için basit bir iş planı hazırlanmalıdır.

Bir bina yapmaya giriştiğinizde plan çizmeden girişmeyi düşünebilirmisiniz ? Hayır.

Karşıklığa neden olan diğer bir konuda, bazı yazarların, iş planına gerek yok önce ….. yapılmalıdır demeleri ve genelde de bu konu ya iş planının alt başlıklarından biri olarak, veya zaten iş planı hazırlanmasından önce yapılması gereken bir konu olarak ortaya çıkıyor. Yani insanlar, iş planının alt başlıklarından birini öne çıkartarak iş planının gerekliliğini sorguluyorlar.

Pazar araştırması, rakip analizi, finansal analizler vb. konuları içermeyen bir iş planı zaten olamaz.

Unutmayın, iş planı hazırladığınız zaman, yapmayı düşündüğünüz işin tam olarak ne olduğunu siz bile daha iyi anlayacak, bazı değişiklikler yapma ihtiyacını hissedeceksiniz.

İş Planı,sizin, çalışanlarınızın, potansiyel yatırımcıların hatta eşinizin dostunuzun sorabileceği tüm soruların yanıtını içermelidir. Verdiği cevaplardan daha çok soru yaratan bir işplanı kötü bir “İş Planı”dır, ve sizin o işi iyi düşünmemişsiniz demektir.

ZAMAN YÖNETİMİNDE EİSENHOWER MODELİ

Çoğumuz için yaşamın en önemli kısıtlarından biri “zaman”. Zamanımız bir çok şeye yetmiyor, bir çok şeyi yapamıyoruz, bu, özellikle yöneticilerin iş yaşamlarında büyük bir sorun, iş yaşamındaki verimliliğimiz zamanı nasıl yönettiğimiz ile bağlantılı.

Bu sorunu aşabilmek için de bir çok “zaman yönetimi” yöntemleri kullanılıyor. Bunların temelinde de öncelik sıralamaları ağırlık kazanıyor.

Yine bu yöntemlerin en hızlı, kolay ve kullanışlı olanlarından biri de, eski ABD Başkanlarından Eisenhower tarafından geliştirildiği iddia edilen ve aşağıda gösterilen Eisenhower Matrisi.

EisMat

Bu yöntemin temeli, yapılması gereken şeyleri önem ve aciliyetleri doğrultusunda dörde ayırarak yukarıdaki matris doğrultusunda ne zaman yapılacağının kararını vermekte yatar.

Genel eğilimimiz acil olan işleri öne almaktır, ancak bir çok acil olan şey aslında pek de önemli olmayabilir. Çoğu zamanda önemli olan bir çok iş alında o kadar da acil değildir.

Bu nedenle, işlerin yapılması sırlamasında neyin önemli ve acil olduğunu belirleyerek onlara öncelik vermek ve hemen yapmak veya yapılmasını sağlamaktır.

Ondan sonraki öncelik ise, önemli fakat acil olmayan işlerin ne zaman yapılması gerektiğinin sıralanmasıdır.

Hem önemli hem de acil olmayan bir çok iş de üzerimize büyük bir bakı kurar. Bunları ele aldığınız zaman aslında bir çoğunun yapılıp yapılmamasının hiç de önemli olmadığını görürüz. Bu nedenle bu tip işlerin ajandamız üzerinde baskı oluşturmasına izin vermeyerek daha sonraya bırakmak doğru bir yaklaşımdır.

İş Planımızı hazırlamak için yapılacak işleri sıralarken öncelik sıralamasında bu modeli uygulamakta büyük yarar var. İş Planı hazırlamak için çalışanların bir çoğunun, aciliyeti ve önemi olmayan konularda o kadar çok vakit kaybettiklerini göruyorum ki, bu uyarıyı yapmadan geçemedim.

AÇIKLAMALI İŞ PLANI TUVALİ

İş Modeli Tuvali – Açıklamalı from Tufan Karaca

Follow on Feedly